Κατά την ιδίαν πεδινήν οδόν μίαν ώραν προβαίνοντες (απὸ το Βόλο), ερχόμεθα εις τα Λεχώνια. Αυτά κείνται επί μιας με χωράφια, αμπέλους, κήπους νεραντζίων, κίτρων και άλλων διαφόρων οπωρίμων δέντρων φυτευμένης πεδιάδος...

(Νεωτάτη της Θεσσαλίας Χωρογραφία-Ιωάννης Αναστασίου Λεονάρδος, 1836)

Π Ρ Ο Σ Ο Χ Η ! Μπορείτε να αντιγράφετε κείμενα κ.ά. από το ιστολόγιο. Αυτό, ΔΕΝ αποκλείει αναφορά στην ΠΗΓΗ. - Φωτογραφίες άλλων να μην ΑΝΤΙΓΡΑΦΟΝΤΑΙ - Ιδιωτικά αρχεία να ΜΗΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟΝΤΑΙ.

Δευτέρα, 17 Ιουλίου 2017

Αγία-Μαρίνα

Ο παλιός ναός της αγίας-Μαρίνας
Τ’ς Αγια-Μαρίνας σήμερα και στο Πήλιο υπάρχουν πάμπολλα εξωκλήσια στη μνήμη της, καθώς και η ξακουστή ιστορική εκκλησία του Κισσού.
Ο Ναός σήμερα-Φωτ. Ηλία Σακελλάρη
Ας δούμε κάποια σχετικά στοιχεία:
1. Λαϊκή πίστη και λατρεία
Στον Άγιο Βλάση υπάρχει το ξωκλήσι της Αγια-Μαρίνας, απ’ όπου παίρνει το όνομά της κι η γύρω περιοχή «Μαρίν’».
Η πλαϊνή περιοχή του Κάτω Στρόφιλου «την περίοδο της βενετοκρατίας ήταν φέουδο κάποιου Μαρίνου Βενιέρη, καθώς κι ένα μεγάλο κτήμα που ανήκε αργότερα στο Δήμαρχο Νηλείας γιατρό Ζήση Χατζηκυτιλή, ονομαζόταν χτήμα Μαρίνου», μας λέει ο Βαγγ. Σκουβαράς στα ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΙΚΑ Β΄.
Αυτή η περιοχή συνορεύει με το μέρος όπου βρίσκεται το ξωκλήσι. Το αν προηγήθηκε το ξωκλήσι της αγια-Μαρίνας ή ο Μαρίνος είναι άγνωστο!
Πάντως στα θεμέλια της νέας εκκλησίας που χτίστηκε όμοια στην ίδια θέση με παλιότερη που γκρεμίστηκε από τους σεισμούς το 1955, υπάρχει πηγή όπου αναβλύζει πολύ νερό.
Ίσως το νερό θεωρούταν αγίασμα, αφού η αγία Μαρίνα στη λαϊκή παράδοση (και σύμφωνα με το μαρτύριό της που καταπάτησε το δαίμονα) είναι αυτή «απ’ μαραίν’ τ’ν αρρουστιά», όπως και το διάβολο. Έτσι έχουμε τη σύνδεση του ονόματός της με το ρ. μαραίνω >Μαρίνα!
Πάντως βλέπουμε και στο απολυτίκιο της γιορτής της πως «πηγάζει» στον κόσμο «δωρήματα ιαμάτων».
[Απολυτίκιον
Μνηστευθεῖσα τῷ Λόγῳ Μαρίνα ἔνδοξε, τῶν ἐπιγείων τὴν σχέσιν πᾶσαν κατέλιπες, καὶ ἐνήθλησας λαμπρῶς ὡς καλλιπάρθενος• τὸν γὰρ ἀόρατον ἐχθρὸν κατεπάτησας στερρῶς ὀφθέντα σοὶ Ἀθληφόρε. Καὶ νῦν πηγάζεις τῷ κόσμῳ τῶν ἰαμάτων τὰ δωρήματα.]
Σ’ όλη την Ελλάδα επίσης απαντούμε διάφορες διηγήσεις για τον τόπο λατρείας της, την εικόνα της, το «φύλαγμα» των ανθρώπων από ασθένειες (πανούκλα- γι’ αυτό και το τέρας που σκοτώνει έχει μαύρη σημαία σε κάποιες εικόνες της- χολέρα, επιδημίες).
Τις ελληνικές παραδόσεις γενικά που σχετίζονται με την πίστη στην αγία, έχουν καταγράψει ο Νικ. Πολίτης, ο Γ. Μέγας, Δημ. Λουκάτος, ο Βασ. Λαμνάτος κ.ά σε λαογραφικές δημοσιεύσεις τους.
Σχέδια του ναού (μηχ. Νικ. Μαρκογιαννόπουλος- 1962)
2. Όμως έχουμε και τραγούδι λαϊκό -σχετικό με την χρονική περίοδο και τους καρπούς της γης-που μόνον το πρώτο δίστιχο έμεινε σαν παροιμία ως τις μέρες μας:
« Τ’ς αγια-Μαρίνας σύκου κι τ’ Αϊ-Λια σταφύλ’
κι τ’ Αϊ-Παντελιήμονα κίνα μι του κουφίν’.
Η Αγιά Μαρίνα κίνησε για σταφύλια και για σύκα
κι Άης Λιας της δίν’ στο χέρι κοφινάκι και μαχαίρι.
Βγήκε κι Αγιά Παρασκευή στο δρόμο και της λέει:
-Ώρα καλή Μαρίνα μου, και σαν ερθής το βράδυ,
φέρε μας σύκα τροφαντά μεγάλα και μελάτα
σταφύλια δροσερά πολλά και νάναι αυγουλάτα.»
3. Και ναι, τη μέρα της γιορτής της και πάντα, όλοι μας έχουμε να υποτάξουμε «δαίμονες»! Άλλους μέσα μας κι άλλους γύρω μας. Αυτός είναι ο αγώνας κι η αγωνία της ζωής...

Δευτέρα, 10 Ιουλίου 2017

Το Πήλιον

Ένα μακροσκελές εκδρομικό κείμενο, σε γλώσσα καθαρεύουσα, πλην όμως απολαυστικότατο! 
Πολλές φορές η απόλαυση βρίσκεται στα δύσκολα, όπως πχ κι οι απολαυστικές δυσπρόσιτες παραλίες του Πηλίου μας! 
Είναι του νομικού και λογοτέχνη Εμμανουήλ Λυκούδη (Ναύπλιο 1849- Αθήνα 1925).
(Αντιγραφή από το περιοδικό του Γ. Δροσίνη ΕΘΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ, τεύχη 9ο-10ο, Μάιος 1901)

Δευτέρα, 3 Ιουλίου 2017

Τα Καλά Νερά

Λίγη δροσιά επιθυμούμε, και τα Καλά Νερά είναι ο ιδανικός τόπος στον Παγασητικό για να τη βρούμε!
Στον «ΟΔΗΓΟ ΒΟΛΟΥ-ΝΟΜΟΥ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ- 1901», σελ. 29, διαβάζουμε: 

Επίνειον του Δήμου (σ.σ. Μηλεών) είνε τα Κ α λ ά  Ν ε ρ ά, κώμη περικαλλής, εν η εύρηνται μεγάλαι αποθήκαι ελαίου και ένθα ο εκείθεν καταγόμενος κ. Ι. Σαραφόπουλος ίδρυσεν εσχάτως εργοστάσιον σαπωνοποιίας και πυρηνελαίου, ο δε φιλόπατρτς Ν. Τσιτσιλιανόπουλος έχτισε και συντηρεί εξ ιδίων του λαμπρόν Νοσοκομείον.
Έτεροι ευεργέται των Καλών Νερών είνε ο Αργύριος Φιλιππίδης (νυν βουλευτής της Επαρχίας) κατασκευάσας εξ ιδίων του μικράν αποβάθραν, και ο Ιωάν. Σκαρίμπας ιδρύσας μεγάλας αποθήκας ελαίου και εμπορευόμενος τα του τόπου προϊόντα άτινα πρότερον μετεφέροντο προς πώλησιν εις άλλους όρμους. 
Τα Κ α λ ά Ν ε ρ ά ωνομασθησαν ούτως, εκ τινός ιαματικής πηγής παρά  την θάλασσαν αναβλυζούσης και εχούσης καθαρτικάς ιδιότητας, την δε εκ ταύτης θεραπείαν επιζητούσι και ευρίσκουσι πλείστοι εκ του εσωτερικού της Θεσσαλίας, ερχόμενοι κατά τα μέσα Αυγούστου, οπότε τελείται εκείσε θρησκευτική και εμπορική πανήγυρις.
Το από Μηλεών μέχρι παραλίας διάστημα είνε πυκνώς κατάφυτον εξ ελαιών, ας ο βασιλεύς ημών ιδών είπεν, «αυτό είνε δάσος, δεν είνε ελαιών».

Τρίτη, 27 Ιουνίου 2017

Τα εν τω Πηλίω όρει παλαιά και σύγχρονα χριστιανικά μνημεία

«Τα εν τω Πηλίω όρει παλαιά και σύγχρονα χριστιανικά μνημεία»
είναι ένα (δυσεύρετο πια) βιβλίο που έγραψε ο ζαγοριανός λόγιος Απόστολος Γ. Κωνσταντινίδης (Πήλιος Ζάγρας) και εκδόθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου (από το Τυπογραφείο του Εμπορίου) στα 1960. 
Αναφέρεται στα βυζαντινά μνημεία της Ζαγοράς.
Όμως υπήρξε και η σε συνέχειες δημοσίευσή του στο περιοδικό «Εκκλησιαστικός Φάρος» της Αλεξάνδρειας στα 1937 και μετά. 
Από την παρακάτω δ/νση μπορείτε να το ξεφυλλίσετε και να το διαβάσετε. Επίσης μπορείτε να το κατεβάσετε. 

Σάββατο, 24 Ιουνίου 2017

Ράσοβα

 Το Μοναστήρι της Ράσοβας 
Ανάμεσα στη Ζαγορά και το Πουρί υπάρχει το ερημωμένο μοναστήρι της Παναγίας Ράσοβας με καλλιτεχνικές τοιχογραφίες και τέμπλο. Χτίστηκε τον 13ο αιώνα. 
Ο καθηγητής Βαγγέλης Σκουβαράς που υπηρετούσε στη Ζαγορά το επισκέφτηκε κι έγραψε το παρακάτω κείμενο (μέρος του εδώ) με τίτλο «Η αποθέωση του γλεντιού» μεταφέροντάς μας τη σχέση ειδωλολατρικής και χριστιανικής θρησκείας στο θέμα του γλεντιού. Μας μεταφέρει μια γιορταστική εικόνα-τοιχογραφία όπου «εισχωρεί στον ορθόδοξο ναό το εύθυμο κοσμικό πνεύμα»
Πάντως είχαμε ξαναδεί (ΕΔΩ) και στον Αϊ-Νικόλα του Χορευτού παρόμοια εικόνα...  

[…]  Μιάμισυ ώρα περίπου έξω από το πηλιορείτικο τούτο κεφαλοχώρι, βρίσκεται κρυμμένο και πνιγμένο από τον κατακλυσμό της τριγυρινής χλωρίδας ένα παλιό μοναστηράκι, η Παναγιά Ράσοβα. Χτίστηκε -καθώς λένε- τον ΙΔ΄  αιώνα. Οι τοίχοι της μισής εκκλησιάς είναι στολισμένοι με τοιχογραφίες εξαίρετης βυζαντινής τέχνης, που αφανίζονται και ξεθωριάζουν απ’ τη διάβρωση του καιρού, την ανθρώπινη εγκατάλειψη και την αφροντισιά των αρμόδιων. Όλες οι ζωγραφικές παραστάσεις είναι παρμένες απ’ τον αγιογραφικό κύκλο της ορθόδοξης εικονογραφίας. Στη δυτική όμως βάση του ενός από τους δυο τρούλλους, βλέπει ο προσκυνητής ένα βαθύτατο. πρωτόφαντο και ξαφνιαστικό ρήγμα. Όχι ρήγμα οικοδομικό· αγιογραφικό ρήγμα.
Ο λαϊκός τεχνίτης που αγιογράφησε την εκκλησιά, ανάμεσα στις άλλες φιγούρες και συνθέσεις με καθαρά θρησκευτικό περιεχόμενο, έβαλε και μια πέρα για πέρα άσχετη με το δόγμα, εχτρική κι αντίμαχή του θάλεγα. Ζωγράφισε ένα λαϊκό γλέντι, το πανηγύρι ίσως της Ράσοβας που γινόταν κάθε χρόνο εκεί.
Κοράσια βεργολυγερά και παλληκάρια γεροδεμένα χερoπιασμένα σ’ ένα κυκλικό χορό, μ’ ιλαρή θωριά και βλέμμα, προσφέρουν λατρεία αμίμητα ειδυλλιακή στη λεβεντιά και τη νιότη. Παρέκει ο λυράρης γονατισμένος πάνω στο χλόινο ταπέτο, ρυθμίζει τις βηματιές και το κυμοσάλεμα του χορού με τις παθιάρικες δοξαριές του. Στη μέση ένας μποϊλής πηλιορείτης, βροντοχτυπάει με πρωτόγονο ορμέμφυτο το τύμπανο.  Στην άκρη - άκρη ένας ιερωμένος -παπάς ή καλόγερος - ενθουσιασμένος απ’ τη γιορταστική ατμόσφαιρα, κεντρίζει και παροτρύνει τους ξεφαντωτές με τεντωμένο χέρι. […]

(ΑΠΟ ΤΟ ΛΕΙΜΩΝΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ-Πηλιορείτικα Α΄, Βαγγ. Σκουβαρά, 1981, σελ. 57-8. Αντιγραφή σε μονοτονικό)